NSO ટ્રાવેલ સર્વે: કામ પર જવા ૪૨% લોકો ટુ-વ્હીલર વાપરે છે, લાંબી મુસાફરીમાં બસ સૌથી આગળ

કેન્દ્રીય આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય હેઠળની નેશનલ સ્ટેટિસ્ટિક્સ ઓફિસ (NSO) એ દેશભરના લોકોની દૈનિક મુસાફરી અંગેનો પહેલો ‘નેશનલ હાઉસહોલ્ડ ટ્રાવેલ સર્વે’ (NHTS) જાહેર કર્યો છે. ૫ ઑક્ટોબર ૨૦૨૬ના રોજ બહાર પડેલા આ સર્વેક્ષણ મુજબ, દેશમાં નોકરી-ધંધે જતા ૪૨.૬ ટકા કામદારો ટુ-વ્હીલર પર સફર કરે છે, જ્યારે રાત રોકાણવાળી લાંબી મુસાફરીમાં ૫૫.૮ ટકા લોકો બસ પર નિર્ભર છે.

આ સર્વે જુલાઈ ૨૦૨૫થી જૂન ૨૦૨૬ દરમિયાન દેશભરના ૧૪,૨૭૪ ગામડાં અને ૧૦,૩૭૭ શહેરી વિસ્તારોમાં કરાયો હતો. જેમાં કુલ ૪,૯૨,૦૨૩ પરિવારોના ૨૦,૩૪,૩૭૧ સભ્યો પાસેથી મુસાફરીની વિગતો મેળવવામાં આવી હતી. સર્વેમાં ૧ કિલોમીટરથી વધુના અંતરની મુસાફરીને જ ગણતરીમાં લીધી છે.

કામધંધે જવા ટુ-વ્હીલર સૌથી આગળ, ગુજરાતમાં સરેરાશ ૨૦થી ૨૩ મિનિટની મુસાફરી

કામદારોની મુસાફરી અંગે સર્વેમાં નીચે મુજબની વિગતો સામે આવી છે:

• દેશભરમાં ૧૫ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના ૫૭.૬ ટકા કામદારો ૧ કિમીથી વધુ દૂર કામે જાય છે (ગામડાંમાં ૫૪.૫% અને શહેરોમાં ૬૪.૧%).
• કામે જવા માટે સૌથી વધુ ૪૨.૬ ટકા કામદારો ટુ-વ્હીલર વાપરે છે. ગામડાંમાં ૩૭.૧ ટકા અને શહેરોમાં ૫૨.૩ ટકા કામદારો બાઇક કે સ્કૂટર પર જાય છે.
• ૨૮.૩ ટકા કામદારો ચાલીને અને ૧૦.૭ ટકા સાઇકલ પર જાય છે. બસમાં ૬.૭ ટકા, રિક્ષામાં ૬.૪ ટકા અને કારમાં માત્ર ૩.૦ ટકા લોકો જાય છે.
• ગુજરાત, રાજસ્થાન અને મધ્યપ્રદેશમાં કામના સ્થળે પહોંચવામાં સરેરાશ ૨૦થી ૨૩ મિનિટનો સમય લાગે છે.
• દેશભરમાં ૮૩.૪ ટકા કામદારો ૩૦ મિનિટથી ઓછા સમયમાં પોતાના કામના સ્થળે પહોંચી જાય છે. ૯૪.૯ ટકા કામદારો સવારે ૧૦ વાગ્યા પહેલાં ઘરેથી નીકળી જાય છે.

વિદ્યાર્થીઓમાં ચાલવું અને બસ મુખ્ય વિકલ્પ

વિદ્યાર્થીઓની અવરજવર અંગેના મુખ્ય તારણો:

• ૬ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના ૬૬.૪ ટકા વિદ્યાર્થીઓ ભણવા માટે રોજે ૧ કિમીથી વધુ અંતર કાપે છે.
• વિદ્યાર્થીઓમાં ૩૭.૦ ટકા પગપાળા, ૨૯.૫ ટકા બસમાં અને ૧૫.૮ ટકા સાઇકલ પર સ્કૂલ-કોલેજ જાય છે. શહેરોમાં રિક્ષામાં ૧૪.૪ ટકા અને ટુ-વ્હીલર પર ૧૧.૫ ટકા વિદ્યાર્થીઓ જાય છે.
• ૮૭.૬ ટકા વિદ્યાર્થીઓ અડધા કલાકમાં (૩૦ મિનિટમાં) પોતાની શાળા કે કોલેજ પહોંચી જાય છે.
• ૮૨.૦ ટકા વિદ્યાર્થીઓ સવારે ૭થી ૧૦ વાગ્યા વચ્ચે ઘરેથી નીકળે છે, જેમાં સૌથી વધુ ૩૫.૭ ટકા સવારે ૮થી ૯ વાગ્યા વચ્ચે રવાના થાય છે.

મુસાફરી પાછળ કેટલો ખર્ચ થાય છે?

રોજિંદા આવવા-જવાના ખર્ચના આંકડા પણ સર્વેમાં બહાર આવ્યા છે:

• કામના સ્થળે જવા-આવવા માટે એક કામદાર સરેરાશ મહિને ₹૭૮૫ ખર્ચે છે. શહેરી કામદારનો સરેરાશ માસિક ખર્ચ ₹૧,૦૪૪ અને ગ્રામીણ કામદારનો ₹૬૧૨ થાય છે.
• પુરુષ કામદારો મહિને સરેરાશ ₹૮૩૫ અને મહિલા કામદારો ₹૫૩૩ મુસાફરી પાછળ ખર્ચે છે.
• વિદ્યાર્થીઓ પાછળ સ્કૂલ કે કોલેજ જવા માટે મહિને સરેરાશ ₹૪૪૩ ખર્ચ થાય છે (શહેરમાં ₹૬૧૭ અને ગામડાંમાં ₹૩૬૧).

રાત રોકાણવાળી મુસાફરી સામાજિક અને ધાર્મિક કારણોસર વધુ

ઘરથી બહાર રાતવાસો કરવો પડે તેવી ૨૪ કલાકથી વધુ સમયની મુસાફરીમાં:

• ૭૦.૨ ટકા મુસાફરી સામાજિક પ્રસંગો, પરિવારને મળવા કે ધાર્મિક કારણોસર થાય છે.
• આવી મુસાફરીમાં ૫૫.૮ ટકા લોકો બસ પસંદ કરે છે. ૧૭.૭ ટકા લોકો રેલવે અને ૧૫.૧ ટકા લોકો કાર દ્વારા મુસાફરી કરે છે.
• શહેરી પરિવારોમાં ૨૨.૭ ટકા રાત્રિ મુસાફરી રેલવે મારફતે થાય છે.
• પર્યટન, ફરવા કે મનોરંજન માટે માત્ર ૭.૪ ટકા મુસાફરી થાય છે, જ્યારે સારવાર અને સ્વાસ્થ્ય માટે ૬.૫ ટકા સફર થાય છે.

આ સર્વેક્ષણ અંગે વિગતવાર માહિતી અને તારણો સરકારના સત્તાવાર પ્રેસ નોટ પરથી વાંચી શકાય છે.