દરિયાનું પ્રદૂષણ રોકવા હાનિકારક તરલ પદાર્થના નિસ્તારણના નવા નિયમો 2026 જાહેર

કેન્દ્ર સરકારના પત્તન, પોત પરિવહન અને જલમાર્ગ મંત્રાલયે વેપારી પોત પરિવહન (હાનિકારક તરલ પદાર્થોના નિસ્તારણનું નિયંત્રણ) નિયમ, 2026 જાહેર કર્યા છે. આ નિયમોની અધિસૂચના 9 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ નવી દિલ્હીથી બહાર પડી અને ભારતના રાજપત્રના અસાધારણ ભાગમાં પ્રગટ થઈ, જે 22 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ પ્રસિદ્ધ થઈ. નિયમો રાજપત્રમાં પ્રગટ થયાની તારીખથી અમલમાં આવશે. અધિસૂચનાનો ક્રમાંક સા.કા.જન. 798(અ) છે. આ અધિસૂચના અહીં વાંચો.

નવા નિયમો શું કરે છે

હવે હાનિકારક તરલ પદાર્થ લઈ જતાં દરેક જહાજે દરિયાનું પ્રદૂષણ રોકવા માટે આ નિયમોનું પાલન કરવું પડશે. 2010ના જૂના નિયમોના સ્થાને આ નવા નિયમો આવ્યા છે, અને 2025ના વેપારી પોત પરિવહન અધિનિયમની કલમ 143 હેઠળ બનાવવામાં આવ્યા છે.

નિયમો મુજબ વર્ગ X, Y કે Zના પદાર્થના ડબ્બામાં બચેલો અવશેષ, ટાંકી ધોવાનું પાણી કે બેલાસ્ટ પાણી દરિયામાં છોડવાની પરવાનગી ત્યારે જ મળશે, જ્યારે નિયમોમાં નક્કી કરેલી બધી શરતો પૂરી થઈ. જહાજ ઓછામાં ઓછી 12 સમુદ્રી માઈલ દૂર દરિયામાં હોવું જોઈએ, ત્યાં પાણી ઓછામાં ઓછું 25 મીટર ઊંડું હોવું જોઈએ અને જહાજ ચાલુ સ્થિતિમાં ઓછામાં ઓછી 4 સમુદ્રી માઈલ કે સ્વચાલિત જહાજ હોય તો 7 સમુદ્રી માઈલની ઝડપે આગળ વધતું હોવું જોઈએ.

દરેક જહાજ પર શું રાખવું પડશે

હાનિકારક તરલ પદાર્થ લઈ જતાં દરેક જહાજ પર પ્રાધિકરણે મંજૂર કરેલી પ્રક્રિયા અને વ્યવસ્થા નિર્દેશિકા અને કાર્ગો રેકોર્ડ બુક રાખવી ફરજિયાત થશે. ટાંકી સાચવવા, ધોવા અને બેલાસ્ટિંગની દરેક કામગીરી તરત રેકોર્ડ બુકમાં નોંધવી પડશે.

જે જહાજ હાનિકારક તરલ પદાર્થ લઈ જાય છે તેણે 150 ગ્રોસ ટન કરતાં વધારે વજનનું હોય તો તેની પાસે પ્રાધિકરણે મંજૂર કરેલી દરિયાઈ પ્રદૂષણ પરિસ્થિતિ માટેની સમુદ્રી આપત્તિ યોજના રાખવી પણ ફરજિયાત થશે.

કોણ નિયમોનું પાલન કરાવશે

ભારતીય જહાજો માટે સમુદ્રી પ્રાધિકરણ અને બીજા દેશના ઝંડા હેઠળ ચાલતાં જહાજો માટે તે દેશની સરકાર આ નિયમોનું પાલન કરાવશે. નિરીક્ષક કોઈ પણ જહાજની રેકોર્ડ બુક તપાસી શકશે અને તેમાંથી નકલ લઈ શકશે. રેકોર્ડ બુકમાં નોંધેલી નકલ કોર્ટમાં પુરાવા તરીકે ચાલશે.

સૌરાષ્ટ્રના દરિયાકિનારે મછીમારો અને કાઠિયાવાડી વેપારી જહાજોની હાજરી મોટી છે. હાનિકારક તરલ પદાર્થનું વહન કરતાં જહાજો પર હવે દરિયાનું પ્રદૂષણ રોકવા આટલા નિયમો લાગુ થશે.