દરિયામાં તેલ ગળતર રોકવા સરકારના નવા નિયમો: સૌરાષ્ટ્રના બંદરોએ વહાણવટામાં ફેરફાર થશે

કેન્દ્રના પત્તન, પોત પરિવહન અને જલમાર્ગ મંત્રાલયે જહાજોમાંથી તેલ ઝેરી કરે એ રોકવા માટે નવા નિયમો જાહેર કર્યા છે. આ નિયમો 'વાણિજ્ય પોત પરિવહન (જહાજોમાંથી તેલ દ્વારા પ્રદૂષણ નિવારણ) નિયમો, ૨૦૨૬' ના નામે છે અને ૨ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ અધિસૂચના કરીને મુકાયા છે. સરકારના રાજપત્રકમાં આ નિયમો ૩ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ પ્રગટ થયા છે. નિયમોમાં લખ્યું છે કે જ્યારે જ્યારે આ નિયમો રાજપત્રકમાં પ્રગટ થાય છે, ત્યારે ત્યારે અમલમાં આવશે. આથી હવે અમલમાં છે.

આ નિયમો ૨૦૧૦માં બનેલા જૂના નિયમોની જગ્યા લે છે. જાહેરાત મુજબ જૂના નિયમો હવે રદ થશે.

કોને અસર થશે?

દરિયામાં જહાજ ચલાવતા કે ભાડે આપતા કંપનીઓ અને માલિકોએ હવે આ નિયમો પાળવા પડશે. સૌરાષ્ટ્રમાં ઓખા, વડીનાર, સિક્કા, બેડી, પોરબંદર અને વેરાવળ જેવા બંદરોને આ ફેરફાર સીધો અસર કરશે. આ બંદરો ખાતે જહાજો જે કામ કરે છે, તે કામમાં હવે આ નિયમોનું પાલન કરવું જરૂરી બનશે. નિયમો માલિક તથા સંચાલક પર લાગુ પડશે.

દરિયામાં તેલ ગળે તો ખોરાક અને આખો સમુદ્ર બગડે છે. સૌરાષ્ટ્રના દરિયાકિનારે આ નિયમોના પાલનથી માછીમારોને અને સમગ્ર દરિયાઈ પર્યાવરણને લાભ થશે.

નિયમો શું કહે છે?

• જહાજ જે સમુદ્રમાં તેલ છોડે છે, તેને સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ છે. ફક્ત વિશેષ જોગવાઈઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંમેલન (MARPOL એનેક્સ-I) મુજબ જ ગળતર કરી શકાય.
• જહાજની કમ્પાર્ટમેન્ટ ડિઝાઈન એવી હોવી જોઈએ કે અકસ્માતમાં તેલ ક્યાંય ન ગળે. આ માટે એક ગણતરી પદ્ધતિ પણ નિયમોમાં આપી છે.
• જહાજમાં એવી મશીનરી ફિટ કરવાની જરૂરિયાત છે કે જે તેલ અને પાણીને છૂટા પાડી શકે. આમાંથી પાણીમાં તેલ મહત્તમ પાંચ મોટા ભાગ પ્રતિ દસ લાખ ભાગ (5 ppm) કરતા વધુ ન હોવું જોઈએ.
• દરેક જહાજમાં 'ઓઈલ રેકોર્ડ બુક' રાખવાની ફરજ રહેશે. અહીં તમામ ગળતર અને પ્રક્રિયાનો ઝીણવટભર્યો રેકોર્ડ રાખવો પડશે.
• દરેક જહાજે ઓઈલ પોલ્યુશન પ્રિવેન્શન (IOPP) પ્રમાણપત્ર મેળવવાનું રહેશે, જે પાંચ વર્ષ માટે મળશે. દર વર્ષે મુલાકાત અને દર પાંચ વર્ષે તપાસ કરાવવી પડશે.
• કેટલાક નિયમોમાં છૂટ આપવામાં આવી છે, જેને સર્વેક્ષણ પછી જ મળી શકશે. આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો પાળતા જહાજોને આમાં વધુ છૂટ છે.
• નિયમ તોડનારા સ્ટાફ પર ફાઈન થશે. નિયમો મુજબ જહાજ ચલાવનાર વ્યક્તિ ફીફ્ટી હજાર રૂપિયા સુધીના દંડની પાત્ર બનશે. જો ભંગ થતો રહે તો દર દિવસે ફાઈન વધુ પાંચ હજાર રૂપિયા વધતી જશે.

અરજીદારોએ શું કરવાનું?

આ નિયમોની સામાન્ય જાણકારી દરેક વ્યક્તિએ રાખવી જરૂરી છે. જે કોઈ જહાજ ભાડે આપે છે, ચલાવે છે કે તેમાં કામ કરે છે, તેણે નવા નિયમોની વિગતો વાંચી લેવી જરૂરી છે. આ નિયમો ભારત સરકારના રાજપત્રકના વત્તા ભાગ, સેકશન ૩, સબ-સેકશન (i)માં પ્રગટ થયેલા છે. સંપૂર્ણ નિયમો અહીં વાંચી શકાય છે: ભારત સરકારનું રાજપત્રક (સરકારી ગેઝેટ) — વાણિજ્ય પોત પરિવહન (જહાજોમાંથી તેલ દ્વારા પ્રદૂષણ નિવારણ) નિયમો, ૨૦૨૬.