સીએનજી-સીબીજી મોબાઇલ રીફ્યુઅલિંગ યુનિટ માટે નવા નિયમો, ગેઝેટમાં જાહેરાત થતાં તરત અમલ

સીએનજી અને સીબીજી વાહનો માટે નવા નિયમો લાગુ થઈ ગયા છે. કેન્દ્ર સરકારના વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયે ગેસ સિલિંડર (ત્રીજા સુધારા) નિયમ, 2026 જાહેર કર્યા છે, જે સરકારી ગેઝેટમાં છપાયા તે દિવસથી એટલે 23 સપ્ટેમ્બર 2026થી અમલમાં આવી ગયા છે.

નવા નિયમો સીએનજી અને સીબીજી માટેની મોબાઇલ રીફ્યુઅલિંગ યુનિટ (MRU) વિશે છે. એટલે એ ગાડી કે ટ્રેલર પર સિલિંડર લગાડેલું યુનિટ હોય, જે સ્ટેશનની બહાર ગાડીઓમાં સીએનજી કે સીબીજી ભરે. આમાં સીએનજી મોબાઇલ યુનિટ તે વિસ્તારની સિટી ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન કંપનીની હોવી જોઈએ, અને સીબીજી યુનિટ ફોર્મ E&F હેઠળના લાયસન્સધારકની. બંનેમાં ચીફ કંટ્રોલરે મંજૂર કરેલી અસેંબલી હોવી ફરજિયાત છે.

સલામતીના કડક નિયમો પણ આવ્યા છે. ભરતી વખતે આસપાસ સલામતીનું અંતર રાખવું ફરજિયાત છે — 4,500 લિટર સુધીની ક્ષમતા હોય તો ઇમારતો અને મર્યાદાથી ઓછામાં ઓછા 4 મીટર, અને 4,500 લિટરથી વધુ હોય તો 5 મીટર. 10,000 લિટરથી વધુ ક્ષમતાવાળા યુનિટને ચીફ કંટ્રોલરની ખાસ પરવાનગી વગર વાપરી શકાશે નહીં. ભરતી વિસ્તારમાં ધૂમ્રપાન, ખુલ્લી આગ અને મોબાઇલ ફોનના વાપરવા પર પ્રતિબંધ રહેશે, અને અંગ્રેજી, હિન્દી અને સ્થાનિક ભાષામાં સ્પષ્ટ ચેતવણીનાં બોર્ડ લગાડવા પડશે. ભરતીનું કામ તાલીમ પામેલા ઓછામાં ઓછા એક જવાબદાર વ્યક્તિની સીધી દેખરેખ હેઠળ જ થઈ શકશે.

બીજી એક મોટી બાબત — મોબાઇલ યુનિટ જાહેર રસ્તા પર, રહેઠાણના વિસ્તારમાં કે બેઝમેન્ટમાં સીએનજી કે સીબીજી ભરવા માટે વાપરી શકાશે નહીં. દરેક સાઇટ માટે ઇમરજન્સી પ્લાન બનાવી, જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ, ફાયર સર્વિસ અને પોલીસ પાસે આપવો પડશે, અને સમય સમયે મોક ડ્રિલથી તપાસ પણ થશે. મોબાઇલ યુનિટથી ઈંધણ ભરી શકાય તેવી વાહનોની મંજૂર થયેલી યાદી સાઇટ પર રાખવી ફરજિયાત છે. ગાડીઓની આ યાદી ખાણ સલામતી વિભાગ, બંદર રક્ષક, રેલવે કે અન્ય સંબંધિત સત્તાવાર તપાસશે.

આ નિયમો સૌરાષ્ટ્રના સીએનજી વાહન ચાલકો અને સીબીજી પ્લાન્ટ ચલાવનારા ખેડૂતો અને ઉદ્યોગસાહસિકો માટે જાણવા જેવા છે, કારણ કે હવે મોબાઇલ રીફ્યુઅલિંગ યુનિટ ચલાવનારા પાસે આ બધી સલામતી અને રેકર્ડ રાખવાની ફરજ પડશે. આ નિયમો કેન્દ્ર સરકારની વિસ્ફોટક અધિનિયમ, 1884 હેઠળની સત્તા વાપરીને બનાવવામાં આવ્યા છે.

આ નિયમોનો કાયદાકીય હવાલો ભારતનું રાજપત્ર, અસાધારણ, ભાગ II, ખંડ 3, ઉપ-ખંડ (i) માં છે. સંપૂર્ણ જાહેરનામું અહીં વાંચી શકાશે: ભારતનું રાજપત્ર — ગેસ સિલિંડર (ત્રીજા સુધારા) નિયમ, 2026