કેન્દ્ર સરકાર: વીબી-જી રામ જી યોજના હેઠળ મંજૂર કામોની યાદી જાહેર, જળ સંરક્ષણ અને ગ્રામીણ વિકાસના કામો થશે
કેન્દ્ર સરકારે વીબી-જી રામ જી એક્ટ હેઠળ ગામડાંમાં જળ સંરક્ષણ, રસ્તા, પશુ શેડ, કૂવા અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સહિતના મંજૂર કામોનું નવું લિસ્ટ જાહેર કર્યું છે. ગ્રામ પંચાયતો આ યાદી મુજબ કામો કરાવી શકશે.
કેન્દ્ર સરકારના ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયે ‘વિકસિત ભારત - રોજગાર અને આજીવિકા ગેરંટી મિશન (ગ્રામીણ): વીબી-જી રામ જી યોજના’ હેઠળ ગામડાંઓમાં હાથ ધરી શકાતા મંજૂર કામોનું સત્તાવાર લિસ્ટ ૫ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ના રોજ ગેઝેટ નોટિફિકેશન દ્વારા બહાર પાડ્યું છે. વિકસિત ભારત - જી રામ જી એક્ટ, ૨૦૨૫ (૨૦૨૫નો કાયદો ક્રમાંક ૩૬) ની કલમ ૮(૩) હેઠળ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં જળ સંરક્ષણ, પાયાની સુવિધાઓ, આજીવિકા અને કુદરતી આપત્તિ સામે સુરક્ષા આપતા વિવિધ વિકાસ કામોની સૂચિ નક્કી કરવામાં આવી છે.
સરકાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી સત્તાવાર અધિસૂચના મુજબ તમામ માન્ય કામોને ચાર મુખ્ય વિષયોમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે. આ યોજના હેઠળ વ્યક્તિગત ખેડૂતો અને સમગ્ર ગામ સમુદાય બંને માટે કામો થઈ શકશે.
૧. પાણી સંબંધિત કામો (જળ સુરક્ષા)
ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પાણીની તંગી દૂર કરવા અને ભૂગર્ભ જળસ્તર સુધારવા માટે નીચે મુજબના કામો મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે:
- નહેર અને કાંસ: મુખ્ય નહેર, શાખા નહેર અને નાની વિતરણ નહેરોનું નિર્માણ અને સમારકામ, નહેર લાઇનિંગ, ખેતરો સુધી પાણી પહોંચાડતી કેનાલ તથા નદી-નાળાંનું પુનર્જીવન.
- ચેકડેમ: વ્યક્તિગત ખેડૂતો કે ગામ માટે બોલ્ડર (પથ્થર), માટી (અર્ધન), ગેબિયન અને ચણતર વાળા ચેકડેમનું બાંધકામ અને સમારકામ.
- તળાવ અને રિચાર્જિંગ: ગામના તળાવો, વાવ અને પરંપરાગત જળાશયોનું પુનર્જીવન, રિચાર્જિંગ ખાડા, ખેત તલાવડી (ફાર્મ પોન્ડ), ટાંકા, રિચાર્જ શાફ્ટ અને બંધ બોરવેલને રિચાર્જિંગ કૂવામાં ફેરવવાના કામો.
- સિંચાઈ અને જળ વિતરણ: વ્યક્તિગત કે સામૂહિક સિંચાઈ કૂવા, ટપક સિંચાઈ અને ફુવારા સિંચાઈ પાઇપલાઇનનું નેટવર્ક.
- છત પર વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ: ઘરો અને જાહેર મકાનોની છત પર રેઇન વોટર હાર્વેસ્ટિંગ સિસ્ટમ બેસાડવી.
- વૃક્ષારોપણ: દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં મેન્ગ્રોવ, વાંસ અને કેક્ટસ વાવેતર, ખેતરના શેઢે તેમજ સરકારી જમીન પર વનીકરણ અને જમીન-ભેજ સંરક્ષણ માટે ટ્રેન્ચ બનાવવી.
૨. ગામડાંની પાયાની માળખાકીય સુવિધાઓ
ગામડાંના રોજિંદા જીવન અને કનેક્ટિવિટીને મજબૂત કરવા નીચે મુજબની સુવિધાઓ બનાવી શકાશે:
- રસ્તા અને પુલિયા: ડામર રોડ, સિમેન્ટ કોંક્રીટ (CC) રોડ, ઇન્ટરલોકિંગ પેવર બ્લોક રોડ, ખડંજ રોડ, ખેત રસ્તા, નાળાં પર નાની પુલિયા અને ક્રોસ ડ્રેનેજ સ્ટ્રક્ચર.
- જાહેર મકાનો: ગ્રામ પંચાયત ભવન, આંગણવાડી કેન્દ્ર, ગ્રામીણ પુસ્તકાલય, કોમ્યુનિટી હોલ, આરોગ્ય કેન્દ્ર અને પશુ દવાખાનાનાં મકાનો.
- શાળા સુવિધાઓ: સરકારી સ્કૂલોમાં નવા ક્લાસરૂમ, લેબોરેટરી, રસોડા શેડ, કમ્પાઉન્ડ વોલ, શૌચાલય અને રમતના મેદાન.
- સ્વચ્છતા અને કચરા વ્યવસ્થાપન: વ્યક્તિગત શૌચાલય (IHHL), સામૂહિક શૌચાલય બ્લોક, સોકપીટ, ગંદા પાણીના નિકાલ માટે ડ્રેઇન, કચરો અલગ કરવાનો શેડ અને ખાતર બનાવવાના યુનિટ.
- સૂર્યઊર્જા અને સામાન્ય સુવિધાઓ: સોલાર સ્ટ્રીટ લાઇટ, બાયોગેસ પ્લાન્ટ, બસ સ્ટેન્ડ શેડ, બેઠક ચોપાલ, પશુઓ માટે હવાડા, બિયારણ બેંક, પીવાના પાણીની પરબ અને દિવ્યાંગો માટે સરકારી કચેરીઓમાં રેમ્પ.
- આવાસ અને નળ સે જળ: પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના (ગ્રામીણ) હેઠળ મકાન નિર્માણ તથા જલ જીવન મિશન હેઠળ બનેલી પાણી પુરવઠા ટાંકીઓ અને પાઇપલાઇનનું સમારકામ.
૩. આજીવિકા સંબંધી કામો
ખેડૂતો, પશુપાલકો અને સ્વસહાય જૂથોની કમાણી વધારવા માટે નીચેના સાધનો અને સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવાશે:
- સ્વસહાય જૂથ (SHG) માટે શેડ: તાલીમ અને કૌશલ્ય વિકાસ કેન્દ્ર, મહિલા જૂથો માટે વર્કશેડ, એન્ટરપ્રિન્યોર માર્ટ અને મશરૂમ ખેતી શેડ.
- બજાર અને સંગ્રહ: ગ્રામીણ હાટ (અઠવાડિક બજાર) ભવન, પાક સંગ્રહ કરવાના ગોડાઉન, ઘાસચારા સંગ્રહ શેડ અને કોલ્ડ સ્ટોરેજ યુનિટ.
- ખાતર નિર્માણ: વર્મી કમ્પોસ્ટ (અળસિયાનું ખાતર) અને નાડેપ (NADEP) કમ્પોસ્ટ યુનિટ.
- પશુપાલન અને મત્સ્યોદ્યોગ: ગાય-ભેંસ માટે કેટલ શેડ, બકરી શેડ, મરઘા પાલન શેડ, દૂધ એકત્રીકરણ કેન્દ્ર, માછલી સુકવણી યાર્ડ અને ફિશરીઝ તળાવ.
- પ્રોસેસિંગ યુનિટ: મિની લોટ દળવાની ઘંટી, તેલીબિયાં પ્રોસેસિંગ યુનિટ, કાજુ પ્રોસેસિંગ, કૃષિ પાક ગ્રેડિંગ-પેકિંગ યુનિટ અને વાંસ કળા યુનિટ.
૪. કુદરતી આપત્તિ સામે સુરક્ષાના કામો
વાવાઝોડું, અતિવૃષ્ટિ અને પૂર જેવી કુદરતી આફતો સામે ગામડાંને રક્ષણ આપવા નીચેના કામોને મંજૂરી અપાઈ છે:
- સાયક્લોન (વાવાઝોડું) શેલ્ટર અને પૂર રાહત શેલ્ટરનું બાંધકામ.
- નદી-નાળાં પર પાળા (તટબંધ), પૂર સુરક્ષા દીવાલ અને પ્રોટેક્શન રિટેનિંગ વોલ.
- આપત્તિ બાદ તૂટી ગયેલા ગ્રામીણ રસ્તાઓ અને પંચાયતની મિલકતોનું સમારકામ.
- પવનના જોરને રોકવા માટે શેલ્ટરબેલ્ટ વૃક્ષારોપણ.
- જંગલ વિસ્તારો નજીક દાવાનળ રોકવા માટે ફાયર લાઇન અને પશુ રક્ષણ ખાઈ.
આ ગેઝેટ નોટિફિકેશનથી હવે દેશભરની સાથે સૌરાષ્ટ્ર અને ગુજરાતની ગ્રામ પંચાયતો વીબી-જી રામ જી યોજના હેઠળ જળ સંચય, ખેતી સુવિધા અને પાયાના બાંધકામનું આયોજન કરી શકશે. યોજના અંગેની વધુ વિગતો માટે સ્થાનિક ગ્રામ પંચાયત અથવા તાલુકા પંચાયત કચેરીનો સંપર્ક કરી શકાય છે.
