ચલત વહાણો માટે નવા નિયમો લાગુ: સરકારે 1995ના જૂના નિયમો બદલ્યા

કેન્દ્ર સરકારે દરિયાઈ વેપારમાં લાગતાં ચલત વહાણો માટે નવા નિયમો બનાવી દીધા છે. પત્તન, પોત પરિવહન અને જળમાર્ગ મંત્રાલયે 16 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ ભારતના ગેઝેટના અસાધારણ અંકમાં વાણિજ્ય પોત પરિવહન (ચલત વહાણ) નિયમો, 2026 જાહેર કર્યા, અને આ નિયમો ગેઝેટમાં છપાયાની તારીખથી જ લાગુ થઈ ગયા છે. આ નિયમો 1995ના જૂના નિયમોની જગ્યાએ આવ્યા છે અને વાણિજ્ય પોત પરિવહન અધિનિયમ, 2025 હેઠળ બન્યા છે.

સૌરાષ્ટ્રના દરિયાકિનારે — વેરાવળ, પોરબંદર, માંગરોળ, દ્વારકા અને ઓખા આસપાસ — યાંત્રિક ચલત વહાણોની મોટી સંખ્યા સમુદ્રમાં જાય છે. આ નિયમો સમુદ્રી વેપારમાં લાગતાં દરેક યાંત્રિક ચલત વહાણ પર લાગુ પડે છે, એટલે વહાણના માલિકો અને ટીંડલો માટે આ સીધી અસરની વાત છે.

ક્યાં થશે રજિસ્ટ્રેશન

નિયમો સાથે જોડાયેલી યાદીમાં ગુજરાતના બે રજિસ્ટ્રી પત્તન છે:

• કાંડલા (કોડ: કેડીએલ)
• બેડી (જામનગર) (કોડ: બી.ડી.આઈ)

ગુજરાત માટે પ્રમાણપત્રો આપનારી સંસ્થાઓ પણ યાદીમાં જણાવી છે: બેડી (જામનગર) ખાતે પ્રાદેશિક અધિકારી (ચલત) અને મંડવી ખાતે ચલત વહાણોના રજિસ્ટ્રાર. વહાણની રજિસ્ટ્રીની અરજી એસવીઆર ફોર્મ 1માં, માલિકના રહેઠાણને, વહાણ બને તે જગ્યાએ કે વહાણ આધારિત હોય તે જગ્યાના નજીકના રજિસ્ટ્રી પત્તનના રજિસ્ટ્રાર પાસે કરવાની રહેશે.

વહાણનું નામ અને ઓફિશિયલ નંબર બંને ક્વાર્ટર અને ડિંઘી પર કાળી પૃષ્ઠભૂમિ પર સફેદ રંગમાં લખવાનો રહેશે, અને અક્ષરોની ઊંચાઈ ઓછામાં ઓછી એક ડેસિમીટર અને પહોળાઈ બે સેન્ટિમીટર રાખવાની છે.

ટીંડલ પરમિટ અને ક્રૂનું પહેચાન પત્ર ઓનલાઈન

ટીંડલ પરમિટ અને ક્રૂના પહેચાન પત્ર માટે મહાનિદેશક એક કેન્દ્રિત ઓનલાઈન સિસ્ટમ બનાવશે, અને અરજી ઓનલાઈન પોર્ટલ પર જ કરવાની રહેશે. અરજદાર પાસે આ કાગળો જોઈશે:

• માન્ય પાસપોર્ટ
• માન્ય રહેઠાણનો પુરાવો
• પોલીસ વેરિફિકેશન
• હસ્તાક્ષર અને ફોટો

ટીંડલ પરમિટ માટે ઓછામાં ઓછો ત્રણ વર્ષનો સમુદ્રી અનુભવ જરૂરી છે. પરમિટ કે પહેચાન પત્ર આપ્યાની તારીખથી પાંચ વર્ષ કે પાસપોર્ટ પૂરું થાય ત્યાં સુધી — જે પહેલા હોય — માન્ય રહેશે, અને રિન્યુઅલની અરજી મુદત પૂરી થવાની તારીખથી નવ મહિનાની અંદર કરવાની રહેશે. નવું પહેચાન પત્ર ₹50માં, રિન્યુઅલ પણ ₹50માં અને અનુલેપ ₹40માં મળશે.

ફી શું રહેશે

અનુસૂચિ 5 પ્રમાણે મુખ્ય ફી આ પ્રમાણે છે:

• પ્રારંભિક રજિસ્ટ્રેશન: પ્રતિ સકલ ટન ₹2
• ફેરફારની રજિસ્ટ્રી: ₹50
• રજિસ્ટ્રી ટ્રાન્સફર કે માલિકી ટ્રાન્સફર: ₹100
• વહાણનું નામ બદલવું: ₹50
• ટનેજ માપન: 50 ટન સકલ થી ઓછા વહાણ માટે ₹185, 50થી 100 ટન વચ્ચે ₹460 અને 100 ટન કરતાં વધુ હોય તો ₹740
• ફ્રીબોર્ડ ફાળવવાની ફી: ₹1,110
• તપાસનું પ્રમાણપત્ર (એન્જિન વગરનું વહાણ): 50 ટન સકલ થી ઓછું ₹100, 50થી 100 ટન ₹190, 100થી 150 ટન ₹280, 150 ટનથી વધુ ₹470

ક્યારે સમુદ્રમાં જવાય, ક્યારે નહીં

અનુસૂચિ 3માં હવામાનની ઋતુઓ જણાવી છે, જે ગુજરાતના દરિયાકિનારા માટે સીધી લાગુ પડે છે:

• મકરાણ તટ સાથેનું અરબી સમુદ્રનું મોજું, કચ્છના અખાત સહિત ઓખા સુધી: 10 જૂનથી 15 ઓગસ્ટ પ્રતિકૂળ, અને 16 ઓગસ્ટથી 9 જૂન અનુકૂળ
• ઓખાની દક્ષિણે ગુજરાત-મહારાષ્ટ્રનો પશ્ચિમી અરબી સમુદ્રનો કોંકણ તટ: 1 સપ્ટેમ્બરથી 31 મે અનુકૂળ, અને 1 જૂનથી 31 ઓગસ્ટ પ્રતિકૂળ

નિયમો કહે છે કે પ્રતિકૂળ ઋતુ દરમિયાન વહાણ ચલાવવું હોય તો મહાનિદેશકના સમય સમયના આદેશોનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું પડશે.

બીમો ફરજિયાત, નિરીક્ષણનું પ્રમાણપત્ર ત્રણ વર્ષનું

નવા નિયમો હેઠળ વહાણના માલિકે ક્રૂના દરેક સભ્ય માટે મૃત્યુ કે વ્યક્તિગત ઇજા સામે બીમાની પોલિસી રાખવાની ફરજ પડશે, અને ક્રૂના બીમાનું માન્ય પ્રમાણપત્ર વગર કોઈ વહાણ સમુદ્રમાં નહીં જાય. તપાસ પછી આપવામાં આવતું નિરીક્ષણનું પ્રમાણપત્ર, વાર્ષિક નિરીક્ષણને ધ્યાનમાં લઈને, આપ્યાની તારીખથી ત્રણ વર્ષ માન્ય રહેશે.

બાકીની મોટી બાબતોમાં: દરેક વહાણે અનુસૂચિ 8 પ્રમાણે લાઈફ સેવિંગ ઉપકરણો રાખવાના રહેશે, સમુદ્રમાં હંમેશા નૌકાપરિવહનની વોચ રાખવાની રહેશે, અને ક્રૂના દરેક સભ્યને 24 કલાકમાં ઓછામાં ઓછી દસ કલાક અને કોઈપણ સાત દિવસમાં ઓછામાં ઓછા 77 કલાકના આરામની મંજૂરી મળશે. આંતરરાષ્ટ્રીય સફરમાં જતાં વહાણનું એઆઈએસ (ક્લાસ એ) હંમેશા ચાલુ રાખવાનું રહેશે. પરમિટ કે પહેચાન પત્રના ઇનકાર કે રદ થવા સામે ઇનકારની તારીખથી 30 દિવસની અંદર મહાનિદેશક પાસે લેખિત અપીલ કરી શકાશે.

આ નિયમોનો સંપૂર્ણ ગેઝેટ નોટિફિકેશન (સા.કા.જન. 814(અ), તા. 16 સપ્ટેમ્બર 2026) અહીં વાંચી શકાશે.