નાવિકોની મેડિકલ તપાસ માટે નવા નિયમો જાહેર: ડૉક્ટરોની મંજૂરી ૫ વર્ષ માન્ય, રૂ. ૨૫,૦૦૦ની ફી
નાવિકોની મેડિકલ તપાસ કરવા માટે ડૉક્ટરોને મંજૂરી મળશે, જે પાંચ વર્ષ માન્ય રહેશે. અરજી માટે રૂ. ૨૫,૦૦૦ની ફી નક્કી થઈ છે.
કેન્દ્રના પત્તન, પોત પરિવહન અને જળમાર્ગ મંત્રાલયે વ્યાપારી પોત પરિવહન (ચિકિત્સા તપાસ) નિયમો, 2026 જાહેર કર્યા છે. આ નિયમો ૧૬ સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ ભારતના રાજપત્રમાં પ્રસિદ્ધ થયા અને રાજપત્રમાં છપાયાની તારીખથી જ અમલમાં આવી ગયા છે.
નિયમો મુજબ, એમબીબીએસ ડિગ્રી ધરાવતા ડૉક્ટર, જેમનું મેડિકલ કાઉન્સિલમાં વેધ રજિસ્ટ્રેશન હોય, તેમને નાવિકોની ચિકિત્સા તપાસ કરવા માટે મંજૂરી મળી શકે. તેમની ક્લિનિકમાં નાવિકો માટે અલગ પ્રતીક્ષાળય, સ્ત્રી તપાસ માટે અલગ કેબિન, ઈસીજી, એક્સ-રે અને ઓડિયોમેટ્રી જેવી સુવિધાઓ હોવી ફરજિયાત છે. લોહી અને પેશાબના નમૂના એ જ ક્લિનિકની પ્રેમાઈસમાં લેવાના રહેશે. તપાસ માટે વપરાતી લેબ NABL (ISO 15189:2022) માન્ય હોવી જોઈએ, અથવા એવી લેબ સાથે ઔપચારિક કરાર રાખવો પડશે.
મંજૂરી માટે રૂ. ૨૫,૦૦૦ની અપરિવર્તનીય ફી ભરવાની રહેશે. રિન્યૂઅલ માટે રૂ. ૨,૦૦૦ અને મેડિકલ પ્રોફાઇલમાં સરનામાં કે સંપર્કની વિગત બદલવા માટે રૂ. ૫,૦૦૦ની ફી નક્કી થઈ છે. પાત્રતા માટે ડૉક્ટરની ઉંમરની કોઈ મર્યાદા નથી, પણ ૭૦ વર્ષથી વધુ ઉંમરના ડૉક્ટર પાસે જન્મ પ્રમાણપત્ર, પાસપોર્ટ કે સ્કૂલ પ્રમાણપત્ર જેવા દસ્તાવેજથી ઉંમર સાબિત કરવાની રહેશે. મંજૂરી માટે ડૉક્ટરે મંજૂર સમુદ્રી પ્રશિક્ષણ સંસ્થાનો પરિચય કોર્સ (Induction Course) કરવાનો રહેશે, અને રિન્યૂઅલ માટે રીફ્રેશર કોર્સ કરવું પડશે.
મંજૂરી પરિચય કોર્સ પૂરો થયાની તારીખથી પાંચ વર્ષ માટે કે ડૉક્ટરનું મેડિકલ કાઉન્સિલ રજિસ્ટ્રેશન સમાપ્ત થાય ત્યાં સુધી — જે પહેલાં આવે — માન્ય રહેશે. રિન્યૂઅલ માટે દર કેલેન્ડર વર્ષમાં ઓછામાં ઓછી ૨૫ મેડિકલ તપાસ કરી હોવી જરૂરી છે. ૭૦ વર્ષ પૂરા થયા પછી મંજૂરી દર વર્ષે આપવામાં આવશે, અને ત્યારે ડૉક્ટરે સરકારી હોસ્પિટલના ફિટનેસ સર્ટિફિકેટ સાથે અરજી કરવાની રહેશે.
માન્ય ડૉક્ટરે દરેક તપાસનો ઈલેક્ટ્રોનિક રેકોર્ડ ઓછામાં ઓછા ત્રણ વર્ષ સુધી રાખવાનો રહેશે. નાવિકોની મેડિકલ તપાસનું સર્ટિફિકેટ સૌથી વધુ ૬ વર્ષ માન્ય રહેશે, જ્યાં સુધી નાવિક પહેલા સમુદ્ર-પહેલાં તપાસ કરાવતો નથી. ૧૮ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના અને ૬૫ વર્ષથી વધુ ઉંમરના નાવિકો માટે સર્ટિફિકેટ માત્ર ૧ વર્ષ માન્ય રહેશે.
મેડિકલ પરીક્ષામાં નાકારાયેલા નાવિકને ફરિયાદ કરવાનો હક્ક મળ્યો છે. તેને નાકારવામાં આવ્યાની તારીખથી ૬૦ દિવસની અંદર પ્રશાસન મારફતે અપીલ કરી શકાશે. અપીલ સાંભળવા માટે ઓછામાં ઓછા ત્રણ મેડિકલ નિષ્ણાતોનું પેનલ રહેશે, અને અપીલ પર ૬૦ દિવસની અંદર નિર્ણય આવવાનો રહેશે.
સૌરાષ્ટ્રના જામનગર, દ્વારકા, મોરબી, કચ્છ અને અમરેલીના ઘણા ગામડાંમાં મોટી સંખ્યામાં નાવિકો વસે છે, તેથી આ નિયમો આ વિસ્તારના ઘણા પરિવારો માટે જાણવા જેવા છે.
આ નિયમો હેઠળ હજી કોઈ જાહેર ભરતી કે અરજી કરવાની તારીખ જાહેર થઈ નથી. નિયમોની વિગતો જાણવા માટે કેન્દ્રના ગેઝેટના સત્તાવાર પીડીએફમાં જુઓ:
ભારતના રાજપત્રમાં પ્રસિદ્ધ થયેલા વ્યાપારી પોત પરિવહન (ચિકિત્સા તપાસ) નિયમો, 2026 નો સત્તાવાર પીડીએફ
